Veranderende rolverdeling tussen overheid en markt

De klassieke verzorgingsstaat van de jaren ’60 en ’70 van de vorige eeuw ligt inmiddels ver achter ons. Maar het is ontegenzeggelijk een feit dat de rol van de overheid tot op de dag van vandaag dominant is gebleven. Sinds de jaren ’80 wordt de verzorgingsstaat op een andere manier bestuurd. De overheid vervult een andere rol dan zij in de klassieke sociale rechtsstaat vervulde. Gesproken wordt wel van de ‘Derde Weg’, de ‘Regulatory State’, de ‘Incentive State’, etcetera, die we wellicht vanwege de recente financiële crisis al weer achter ons hebben gelaten. Deze wijziging gaat gepaard met een andere, meer op deregulering gerichte, wijze van wet- en regelgeven (‘Governmental Reform’) en een andere wijze van het gestalte geven aan de overheidsorganisatie (‘Regulatory Reform’). Verantwoordelijkheden worden gedeeld. Publieke belangen worden niet alleen door de overheid – en wellicht ook niet primair door de overheid – geborgd, maar door vele andere actoren in de samenleving, variërend van het bedrijfsleven – is er bijvoorbeeld ruimte voor maatschappelijk verantwoord ondernemen? – tot en met het verenigingsleven, dat bijvoorbeeld scholen en woningcorporaties in stand houdt.

Bij deze veranderende rolverdeling tussen overheid en private actoren hoort het gebruik van marktwerking om publieke belangen te realiseren. Hierbij vervullen vergunningen, concessies, subsidies en overheidsopdrachten een belangrijke functie. Opmerkelijk is dat marktwerking niet alleen als heilzaam concept wordt gezien voor terreinen waar het mechanisme van vraag en aanbod traditioneel een rol speelt, maar geacht wordt in meer of mindere mate door te werken tot in vrijwel alle hoeken van de samenleving: openbaar vervoer, telecommunicatie, milieu, de (voormalige) nutsvoorzieningen, etcetera. In een dergelijke samenleving ziet ook het democratisch ideaal er anders uit dan het klassieke statelijke model ons wil leren. In het marktdenken stemmen en kiezen burgers ‘met hun voeten’. Ook de wijze waarop verantwoordelijkheid kan worden afgelegd voor het verrichten van de publieke taak (de vraag naar ‘accountability’) komt in een ander licht te staan. Nieuwe verantwoordingsmechanismen zijn in beeld gekomen.

Multilevel regulation society

De verhouding tussen recht en samenleving en tussen publieke en private belangen in de samenleving verandert voortdurend. In een snel veranderende wereld is ook de bron van regels en normen voortdurend aan verandering onderhevig. De normproductie ligt in uiteenlopende handen en vindt plaats in uiteenlopende kringen: burgers, bedrijven, maatschappelijke organisaties en de overheid leveren ieder hun aandeel. Daarbij spelen ook de afspraken die de overheid met die andere betrokkenen maakt een belangrijke rol. Het veelal veronderstelde beeld van de overheid of wetgever in klassieke zin als voornaamste regelproducent lijkt reeds op het eerste gezicht niet meer adequaat. Wie is de ‘motor’ achter wet- en regelgeving? De huidige samenleving valt veeleer te typeren als een multilevel regulation society.

Law & governance

In het onderzoek van het CPC staat het recht voorop. De genoemde veranderingen worden daarom primair met een juridische bril bestudeerd. Een Law & Governance-perspectief op vergunningen, concessies, subsidies en overheidsopdrachten laat echter zien dat een uitsluitend juridische benadering van deze fenomenen tegenwoordig niet meer volstaat. Andere disciplines, zoals de economische speltheorie en verdelingstheorie, kunnen een nuttige rol als hulpwetenschap vervullen. Governance heeft in dit verband zowel betrekking op instituties als op normen. Met governance wordt tot uitdrukking gebracht dat er veel meer relevante bestuurlijke of normstellende instanties zijn dan de overheid (government). De publieke taak wordt ook door vele anderen uitgevoerd. Governance zegt ook veel over normering, over behoorlijkheid en scheiding van taken (‘good governance’).

Law & Governance staat vooral voor een nieuwe benadering aan de hand waarvan ook klassieke juridische vraagstukken kunnen worden bestudeerd en nieuw leven in worden geblazen. Die nieuwe invalshoek vraagt heel wat van de wetenschapper, bijvoorbeeld op het terrein van het contractenrecht:

‘To perceive contract law as a regulatory mechanism requires most lawyers to buy a new pair of spectacles. Instead of the conventional view that the law of contracts facilitates market transactions, the application of a regulatory lens demands that we evaluate the general law of contracts as a governance mechanism for steering and controlling markets or private ordering.’ (Hugh Collins, Regulating Contract Law, in: C. Parker a.o. (ed.), Regulating Law, OUP 2004, p. 13.)






Nieuws en agenda

Chris Jansen herbenoemd tot voorzitter van de Commissie van Aanbestedingsexperts
Chris Jansen is met ingang van 1 juni 2019 voor een periode van twee jaar herbenoemd tot voorzitter van de Commissie van Aanbestedingsexperts.

Pim Huisman presenteert case studies tijdens internationale workshop
Op 10 mei 2019 heeft Pim Huisman in Lausanne deelgenomen aan de workshop over ‘Concessions and similar instruments’ van het internationale netwerk Public Contracts in Legal Globalization (PCLG). Hij heeft daar een studie van 5 cases – over de exploitatie van casino’s/speelhallen, openbaar vervoer, mijnbouw, parkeergarages en buitenreclame – gepresenteerd binnen dit thema.

Jaarverslag Raad van State
Frank van Ommeren was een van de sprekers op het symposium ‘De waarde van de wet’ dat de Raad van State op 11 april 2019 organiseerde ter gelegenheid van het verschijnen van zijn jaarverslag. Frank betoogde dat het weliswaar te waarderen valt dat het jaarverslag opkomt voor de klassieke waarden van de democratische rechtsstaat, maar dat het met zijn verzet tegen de grote invloed van maatschappelijke akkoorden zeer tegen de tijdsgeest ingaat. Zie voor zijn inleiding: https://www.raadopenbaarbestuur.nl/documenten/toespraken/2019/04/11/de-waarde-van-de-wet.

Nieuw handboek over privaatrechtelijk overheidshandelen Op 14 maart jl. hebben Pim Huisman en Frank van Ommeren het eerste exemplaar van hun boek ‘Hoofdstukken van privaatrechtelijk overheidshandelen’ aangeboden aan Maarten Feteris, president van de Hoge Raad.

Internationale publicatie van CPC-onderzoekers over rechtsbescherming tegen overheidscontracten Van de hand van Frank van Ommeren, Pim Huisman & Chris Jansen is een Engelstalige overzichtsbijdrage verschenen over de rechtsbescherming tegen overheidscontracten in Nederland met de titel 'Judicial and extra-judicial protection regarding public contracts in the Netherlands'.


➢ Symposium 'De invloed van het aanbestedingsrecht op de verdeling van schaarse rechten door de overheid'

Op vrijdagmiddag 26 januari 2018 vond aan de VU een goedbezocht symposium plaats over de vraag in hoeverre de overheid bij de verdeling van schaarse rechten rekening moet houden met regels en beginselen uit het aanbestedingsrecht.

Internationale expertmeeting 'Optimising public interests by competetive tendering'

Donderdagmiddag 25 en vrijdagochtend 26 januari 2018 heeft er vanuit het CPC een zeer goed bezochte internationale expertmeeting plaatsgevonden over 'Optimising public interests by competitive tendering'.

CPC-delegatie neemt deel aan workshop internationaal netwerk Public Contracts in Legal Globalization

Op 15 december 2017 heeft een flinke CPC-delegatie - Chris Jansen, Pim Huisman, Frank van Ommeren en Sophie Prent - te Parijs deelgenomen aan de jaarlijkse workshop van het internationale netwerk Public Contracts in Legal Globalization (PCLG).

Frank van Ommeren opponeert bij promotie bescherming van concurrentiebelangen in het bestuursrecht

Frank van Ommeren heeft op 13 december 2017 aan de Universiteit Leiden geopponeerd op de promotie van Jaap Wieland, De bescherming van concurrentiebelangen in het bestuursrecht, Den Haag: Bju 2017.

CPC organiseert internationale expert meeting over Competitive Tendering

Op 25 en 26 januari 2018 organiseert het CPC aan de Vrije Universiteit te Amsterdam een internationale expert meeting met de titel 'Optimising Public Interest by Competitive Tendering'.

➢ Publicatie Frank van Ommeren over beoordelingsmaatstaven voor artikelen meteen openbaar

De publicatie van Frank van Ommeren over beoordelingsmaatstaven voor wetenschappelijke juridische publicaties in het recente nummer van RegelMaat is door de uitgever meteen voor iedereen toegankelijk gemaakt.

➢ CPC-onderzoekers nemen deel aan expertmeeting Rechtsbescherming sociaal domein

Pim Huisman en Frank van Ommeren hebben op uitnodiging deelgenomen aan de Kirchheiner-workshop over Rechtsbescherming in het sociaal domein, alwaar zij hebben gereageerd vanuit het perspectief van hun VAR-preadvies 'Van besluit naar rechtsbetrekking: een groeimodel' (2013)

➢ Adviesbijeenkomst constitutionele en wetgevingsfunctie ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties

CPC-onderzoeker Frank van Ommeren heeft op 12 september jl. deelgenomen aan een (besloten) adviesbijeenkomst over de constitutionele en wetgevingsfunctie van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties.

➢ Symposium 'De invloed van het aanbestedingsrecht op de verdeling van schaarse rechten door de overheid'

De VU Law Academy organiseert in samenwerking met het CPC een openbaar symposium op vrijdagmiddag 26 januari 2018 van 13.00 tot 17.30 uur over 'De invloed van het aanbestedinsrecht op de verdeling van schaarse rechten door de overheid'.

➢ Groot Aanbestedingsrechtcongres aan de Vrije Universiteit Amsterdam

Prof. mr. Elisabetta Manunza en prof. mr. Chris Jansen organiseren op woensdag 11 april 2018 het tweede grote aanbestedingsrechtcongres aan de Vrije Universiteit Amsterdam onder de titel ‘De stand van het aanbestedingsrecht: coherent kader of belemmering?’. 

➢  CPC-onderzoekster Myrthe Vogel maakt overstap naar vakgroep Sociaal domein Pianoo

Per oktober 2017 is Myrthe Vogel werkzaam bij de vakgroep Sociaal domein van Pianoo, het expertise centrum voor aanbesteden van de overheid.

➢  Wisselleerstoel toegekend aan Chris Jansen

Het Belgische Tijdschrift voor Privaatrecht heeft aan prof. Chris Jansen een Belgisch-Nederlandse Wisselleerstoel toegekend. Jansen zal aan de Universiteit Hasselt (UHasselt) in België een rechtsvergelijkend onderzoek doen naar de uitvoering van overheidscontracten die tot stand zijn gekomen na een gereguleerde Europese aanbestedingsprocedure.

➢ Gastonderzoeker Miragaya promoveert cum laude

Onze gastonderzoeker (2015-2016) Rodriguo Miragaya is onlangs - cum laude - gepromoveerd op een proefschrift over de verhouding tussen eenzijdige overheidshandelingen en overheidscontracten.

➢ Benoeming CPC-onderzoeker Frank van Ommeren lid Raad voor het openbaar bestuur

Op 30 juni is prof. Frank van Ommeren benoemd tot lid van de Raad voor het openbaar bestuur (Rob).

➢ CPC-onderzoekster Mandy van Rooij gepromoveerd

Mandy van Rooij is op 26 juni jl. aan de Vrije Universiteit gepromoveerd op het onderzoek met de titel ‘Orde in het semipublieke domein: Particuliere en publiek-private orde regulering in juridisch perspectief’.

➢ CPC organiseert Workshop PCLG Network op de VU

Op 22 en 23 juni 2017 heeft er een Workshop van het PCLG Network plaatsgevonden op de VU. Het thema van de workshop was ‘the impact of competitive tendering and its regulation on the formation and execution of public contracts and concessions’.

➢ Referaat Frank van Ommeren ‘Uitbesteding van wetgeving’

Prof. Frank van Ommeren heeft op 15 juni jl. voor de Nederlandse Vereniging voor Wetgeving een referaat gehouden over het thema 'Uitbesteding van wetgeving' aan (commerciële) partijen, waarin hij reageerde op drie preadviseurs, waaronder Renée van Schoonhoven, hoogleraar onderwijsrecht aan de VU.

➢  Onderzoeker van CPC Richard Neerhof benoemd tot hoogleraar Bestuursrecht

De VU heeft per 1 mei 2017 Richard Neerhof benoemd tot hoogleraar Bestuursrecht, in het bijzonder normalisatie, certificering en accreditatie.

➢  CPC gastheer Research Network PCLG Op 22 en 23 juni 2017 organiseert het CPC de voorjaarsvergadering van het Research Network Public Contracts in Legal Globalization. Deze vergadering markeert de aftrap van een nieuw boekproject van het Network. In dat project staat de vraag centraal…

➢  Masterclass Aanbestedingsrecht
In 2017 organiseert de VU Law Academy in samenwerking met het CPC opnieuw een viertal actuele aanbestedingsrechtelijke masterclasses. Tijdens deze masterclasses worden thema’s verdiept die op dit moment aanleiding geven tot vragen en discussies in de inkoop- en aanbestedingspraktijk. Zo staat de masterclass van 15 maart 2017 in het teken van…

➢  CPC krijgt IBR-leerstoel Normalisatie, certificering en accreditatie
Het Instituut voor Bouwrecht (IBR) stelt gedurende een periode van vijf jaar een bedrag van € 25.000,- per jaar beschikbaar voor de instelling aan de juridische faculteit van de VU van een (bijzondere) leerstoel (0,2 fte) op het terrein van normalisatie, certificering en accreditatie…

➢  Bijdrage CPC aan expertmeeting BZK over onderzoeksbevoegdheden lokale rekenkamers CPC-onderzoekers Frank van Ommeren en Chris Jansen hebben op 5 december 2016 deelgenomen aan een door het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) georganiseerde expertmeeting over de vraag…

➢  CPC-onderzoeker Jacobien Rutgers benoemd tot URC-hoogleraar De VU heeft per 1 januari 2017 CPC-onderzoeker Jacobien Rutgers benoemd tot hoogleraar in het University Research Chair programma. Met het URC-programma erkent de VU…

➢  Internationaal boekproject Scarcity and the State Onder de gezamenlijke titel ‘Scarcity and the State’ verschenen onlangs twee Engelstalige boeken over de verdeling van schaarse publieke rechten (Intersentia 2016). Paul Adriaanse (UL), CPC-onderzoeker Frank van Ommeren (VU), Willemien den Ouden (UL) en Johan Wolswinkel (Tilburg University) voerden de redactie…

Klik hier voor eerder verschenen nieuws en agendaberichten